تبلیغات
كتابیست - گفتگو با دکتر ماهیار خلیلی، استاد دانشگاه

كتابیست

احساس فرزند عباس خلیلی بودن
دیدن مردی آرام که بی‌صدا از این سوی خانه به آن سوی خانه بزرگی می‌رود که می‌دانی زمانی به یک انقلابی بزرگ، جسور و جنجالی تعلق داشت، مایه تعجب است.
دکتر کامیار و دکتر ماهیار خلیلی دو پسر از شش فرزند عباس خلیلی، سردبیر روزنامه رعد و اقدام، روزنامه‌نگار معترضی که بیش از ده سال از زندگی‌اش را در تبعیدگاه‌ها و زندان‌های عراق و ایران در دوره رضاخان گذرانده هستند. کسی که در عراق به خاطر شرکت در ترور فرمانده انگلیسی در نجف، تا پای دار رفت و در لحظه‌ای که یازده هم پیمانش از دار آویخته شدند، با سه گلوله در بدن، گریخت و به ایران آمد.
خانه‌ای بزرگ، قدیمی و پنهان شده در لابه‌لای روخانه‌ها و آپارتمان‌هایی نوساز، در یکی از خیابان‌های سهروردی شمالی با حیاط کوچکی که برگ‌های پاییزی، قهوه‌ای‌اش کرده‌اند، جایی است که هم اکنون دکتر ماهیار و دکتر کامیار خلیلی – هر دو داروساز اما متخصص در ادبیات کلاسیک و تاریخ – گوشه‌گیر و انزواطلب در آن زندگی می‌کنند، خانه‌ای که زمانی خانه روزنامه‌نگار ماجراجویی بود که سه بار ازدواج کرد؛ ماهیار، کامیار و سیمین بهبهانی، 3 تن از فرزندان او هستند.
من با دکتر ماهیار خلیلی، استاد دانشگاه، نویسنده کتاب «تاریخ شکنجه در ایران» و ویراستار کتاب‌های برادرش کامیار، دوره دوازده جلدی «فرهنگ مصادر، فرهنگ مشتقات و ...» ، درباره «احساس فرزند عباس خلیلی بودن»، گفت‌وگو کرده‌ام. وقتی از او می‌پرسم که چه احساسی دارید؟ هیچ نمی‌گوید، صورت پیراسته‌اش را به سویم برمی‌گرداند و شانه بالا می‌اندازد. با گامی آرام مرا به سوی اتاقی در بسته می‌برد که حالا کتابخانه‌ای آشفته است و بعد کتابخانه‌ای دیگر و کتابخانه‌ای دیگر را نشان می‌دهد و می‌گوید:

«از پدرم به‌جز چند جلد کتاب و چند دست‌نویس، چیزی برایم نمانده. همه راهمان موقع غارت کردند». می‌گوید که مرحوم زین‌العابدین رهنما، بلافاصله پس از مرگ عباس خلیلی در سال 1350 به این خانه آمد و گفت که خلیلی وصیت کرده همه دست‌نوشته‌ها و عکس‌ها و کتاب‌هایش به «انجمن قلم» بخشیده شود. بخشیده شد! اما چند سال بعد انجمن قلم از هم پاشید و دیگر هیچکس نفهمید که کتاب‌ها و عکس‌ها و دست‌نوشته‌های عباس خلیلی، روزنامه‌نگار جسور سال‌های 1299 تا 1327 چه شد؟
حالا تنها یادگاری از عباس خلیلی، قطعه خانوادگی 72 در بهشت‌زهرا است. جایی آرام به‌دور از همه هیجانات و التهاب‌های سیاسی آن زمان و این زمان. احساس فرزند یک مرد انقلابی بودن، چطور است؟
- ... (شانه بالا می‌اندازد)
هر چقدر که پدرتان روح معترض و انقلابی و پرجنجالی داشت، شما و دکتر کامیار گوشه‌گیر و انزواطلب هستید، چرا؟
- پدرم یک معترض سیاسی و روزنامه‌نگار جنجالی بود. هنوز که مقاله‌های او را می‌خوانم، می‌بینم که حتی برای زمان ما هم، بسیار تند و تیز است. او به دنبال آرمان‌های سیاسی بود و من و برادرم به دنبال آرمان‌های فرهنگی، اما در عین سیاسی بودن، او شاعر و ادیب بزرگی هم بود. به زبان عربی تسلط کامل داشت. او تنها کسی بود که با کمترین لحن، بخشی از شاهنامه را به زبان عربی برگرداند.
در همان سال‌هایی که در زندان رضاخان بود، قصیده‌ای به زبان عربی سرود که در نجف جنجال برپا کرد. رضاخان نتوانست در برابر آن همه اقبال و توجه مردم، سکوت کند. پس مجبور شد که او را از زندان آزاد کند. هرچند که چند ماه بعد، دوباره او را به خاطر قلم و زبان تند و تیزش دستگیر کرد. پدرم، عباس خلیلی آنقدر که در جهان عرب و در کشور عراق شناخته شده است و به‌خاطرش هنوز که هنوزه مقاله و کتاب می‌نویسند و اشعار او را دهان به دهان می‌خوانند، در ایران شناخته شده نیست.
اما من و کامیار که هر دو دکترای داروسازی داریم، آن وجه فرهنگی و آرام پدرم را به ارث بردیم که وقت شعر‌سرایی داشت.
من از همان بچگی مقاله می‌نوشتم و به روزنامه‌های آن موقع می‌بردم تا چاپ شود. مقاله‌ای 2 تومان می‌گرفتم. به روزنامه‌ ستاره، کوشش، مرد امروز و ... مطلب می‌دادم.
انزوا و گوشه‌گیری شما جبران هیاهو و ماجراجویی‌های پدرتان نیست؟
- نمی‌دانم. من از اول آرام بودم و آن وجه فرهنگی و ادبی پدرم را به ارث بردم. دیوان اشعار پدرم در دنیای عرب چاپ شده است و جایزه شعر عرب را هم گرفته است هر چند که اینها را کمتر در ایران می‌دانند.
نسخه‌‌هایی از روزنامه رعد واقدام را در خانه دارید؟
- نه، هیچ چیز ندارم.
چرا؟
- پدرم نایب رئیس انجمن قلم بود. پس از فوت پدرم، رئیس انجمن قلم، زین‌العابدین رهنما به اینجا آمد. درست با رفتار یک غارتگر آمد و همه آثار و کتاب‌ها عکس‌های او را با خود برد. ما هیچ عکس‌العملی نشان ندادیم چون او در هر حال مرد بدی نبود و سال‌ها با پدرم دوستی کرده بود. اما این رفتار او – درحالی که هیچ وصیتی در کار نبود – باعث شد که ما امروز هیچکدام از آثار او را نداشته باشیم.
وقتی از من می‌پرسید، احساس فرزند عباس خلیلی بودن، چگونه است، باید بگویم که پدرم با آن که مردی بزرگ در عرصه اصلاحات اجتماعی و سیاسی بود؛ اما اساسا مرد خانه و زندگی نبود. یعنی ما او را کمتر می‌دیدیم. اگر پولی به دست می‌آورد، به سرعت آن را از دست می‌داد. این خانه هم‌ تا زمانی که او در قید حیات بود، خریداری نشده بود. بعدها من با کمک وام این خانه را خریدم.
از دوستان عباس خلیلی بگویید. آنها که به خانه شما رفت و آمد داشتند.
- او روابط عمومی بسیار قویی‌ داشت. با آن که لحن و زبان تندی داشت و صراحتش باعث می‌شد که همیشه عده‌ای از او برنجند، اما دوستان زیادی داشت از چهره‌های سیاسی تا اجتماعی و فرهنگی و ادبی. بیشتر آنها متاسفانه امروز دیگر نیستند و مرده‌اند. کسانی مثل اشتری وزیر کابینه امینی، میرزاخان افتخار مدیرکل دارایی، عبدالرحمن فرامرزی و مرحوم احمد کسروی که با پدرم دوستی زیادی داشت. من به خاطر دارم که وقتی بچه بودم، کسروی ماه‌ها در خانه ما زندگی می‌کرد. بعدها در خاطراتش هم یاد کرده که چقدر با پدرم دوست بوده است. مرحوم رضا، پدر پروفسور فضل‌الله رضا هم از دیگر دوستان او بود. با مرحوم قوام‌السلطنه رابطه خیلی زیادی داشت. با پدر مرحوم هویدا و میرزااسماعیل‌خان آشتیانی نقاش هم دوستی داشت.
مردی مثل عباس خلیلی که بیشترین وقتش را به امور بیرون از خانه و مسائل اجتماعی اختصاصی داده بود، حتما در پیشبرد ذوق ادبی شما هم، تاثیر مستقیمی نداشت.
- نه. اصلا در جریان کارهای ما نبود. در نتیجه تشویقی هم در کار نبود. البته وقتی که 14 جلد «تاریخ اسلام» ابن اثیر را پدرم ترجمه کرد، من برایش ویراستاری می‌کردم. در همان سال‌ها یک رمان عربی را ترجمه کردم به فارسی. در سال 47 با دکتر محمدعلی خواجه نجفی که الان در سوئد است، تحقیقی درباره «ابوریحان بیرونی» انجام دادیم و به صورت کتاب چاپ کردیم. بعد کتاب دیگری از عربی ترجمه کردم «الجماهر» بیرونی. در سال 55 «تاریخ شکنجه ایران» را نوشتم. این کتاب مجموعه اطلاعات موجود مکتوب در منابع کلاسیک درباره آلات و نحوه شکنجه در ایران باستان است. بعد از انقلاب از من دعوت کردند که برای بند سه هزار، موزه پشت شهربانی هم تاریخی از آلات شکنجه در زمان رژیم گذشته بنویسم که چون کاری تکراری بود، این کار را نکردم.
الان دارم جلد دوم «تاریخ شکنجه ایران» از آغاز اسلام تا سال 352 هـ.ق را بررسی می‌کنم. منابع این کتاب هم آثار کلاسیک ایرانی، مثل تاریخ طبری و ابن اثیر و .... است.
شما با خیلی‌ها که امروز نام آنها در تاریخ و تاریخ ادبیات ایران ثبت شده است، دوستی داشتید. پاتوق هم داشتید؟
- بله پاتوق‌ ما کافه نادری بود. از سال 1324 تا 1350 من به کافه نادری می‌رفتم. من با حمید و محمود عنایت به آنجا می‌رفتم. حالا دیگر حمید فوت شده و محمود هم در آمریکا است. ما آن موقع محصل بودیم. حمید بسیار با استعداد بود. از همان موقع زبان عربی و فرانسه را می‌دانست.
کتاب «سه آهنگساز» رومن رولان ترجمه اوست؟
- بله. اولین ترجمه او بود. زندگی واگنر، موزار و برلیوز. حمید عنایت استعداد و هوش درخشانی داشت. بعدها کار «اومستیس» راجع به هگل را ترجمه کرد و ... . از دیگر دوستانم ایرج پزشکنیا بود، نویسنده مجموعه داستان «خرگوش‌ها» که آن زمان خیلی سروصدا کرد. کتاب «تاریخ ادبیات» را هم او ترجمه کرد. خیلی زود فوت شد. تصادف کرد و مرد. از دیگر دوستانم کامران احمدی و ناصر موفقیان، نویسنده بود. در کافه نادری یک میز بود که مرحوم خانلری، آقابزرگ علوی، حسن قائمیان، عبدالحسین‌خان نوشین و احسان طبری می‌نشستند و ما از دور نگاهشان می‌کردیم.
من با محمود روح‌الدین، پرویز اتابکی و حسن صارمی خدا بیامرز و رضا مشیری هم به آنجا می‌رفتم. آنها هنوز از دوستان من هستند. با مهدی اخوان ثالث هم خیلی دوست بودم. با اخوان بیشتر سرچهارراه ولی‌عصر، کافه کوکب امان می‌نشستیم.
دوستان دیگرم محمدجواد مشکور، آذرتاش آذرنوش، مرحوم آمیرزامحمودخان شهابی و مرحوم محدث ارموی بودند.
ارتباط با این اشخاص که هر کدام به نوعی با بخش خلاقه ادبیات سر و کار داشتند، باعث نشد که خود هم بخواهید وارد این عرصه بشوید؟
- نه. من از همان اول جنس خودم را شناخته بودم. من تحقیق درباره ادبیات و تاریخ را دوست داشتم. کار من ارتباط با این آدم‌ها بود. از همان اول به‌خاطر رفت و آمدهای پدرم، همیشه اینجور افراد به خانه ما رفت و آمد داشتند. اینها به آن نسلی تعلق داشتند که با جان و دل مطالعه‌ می‌کردند و تمام زندگیشان را وقف آن می‌کردند. مثلا دوست دیگر من ادیب‌السلطان، کسی است که متاسفانه شاید چندان شهرتی نداشته باشد اما او به زبان‌های لاتین، پهلوی، سنسکریت، فرانسه، انگلیسی، آلمانی و چند زبان دیگر تسلط کامل دارد. «سنجش خرد ناب» را او ترجمه کرده است.
یک عمر دوستی با کسانی که هر کدام به نوعی بر بستر فرهنگی ایران، تاثیر گذاشته‌اند، باعث نشده است که از نسل‌های بعدی، مثل نسل ما، مایوس و سرخورده شوید؟
- اصلا. در آن زمان مردان باهوش و با استعداد و مشتاق زیاد بودند اما الان هم در نسل شما این چهره‌ها دیده می‌شود. من پیگیر نویسندگان و مترجمان نسل جوان هم هستم. خانمی به اسم شاهنده هست، اخیرا (بله) او کتابی درباره فمنیسم از دیدگاه نیچه، ترجمه کرده است یا آقای ناصر تقویان کتابی درباره سینما و فلسفه ترجمه کرده است که به نظر من هر دو اینها، دارای دید درستی نسبت به موضوع ترجمه‌شان هستند. من اینها را نمی‌شناسم اما به هر حال امثال اینها در نسل شما زیاد هستند و بیشتر هم می‌شوند.
به گذشته‌تان چطور نگاه می‌کنید؟
عمر من تمام شده است. عمرم گذشته است و این یک واقعیت است. فقط گاهی فکر می‌کنم که می‌توانستم تالیفات بیشتری از خودم به‌جا بگذارم. حالا دیگر حتی کتاب خواندن برایم دشوار شده. چشم‌هایم خوب نمی‌بیند.

 جمعه 27 آذر 1383
روزنامهء هموطن سلام http://www.hamvatansalam.com
آدرس خبر : http://www.hamvatansalam.com/news17697.html

http://www.hamvatansalam.com/print17697.html

نظرات() 
http://buycialisky.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 09:33 ب.ظ

Terrific postings. Thank you.
we choice cialis uk cialis generico lilly canadian discount cialis only now cialis 20 mg purchase once a day cialis prezzo di cialis in bulgaria when can i take another cialis cialis coupon cialis cost cialis billig
http://viagrayosale.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 06:31 ب.ظ

Regards, Awesome stuff!
cialis 100 mg 30 tablet cialis coupons buying cialis on internet cialis 5 effetti collaterali cialis daily new zealand tadalafil 20 mg where to buy cialis in ontario cialis generika cialis pills in singapore import cialis
http://viagraky.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 07:43 ق.ظ

Point well used!!
discount cialis tadalafilo cialis generico milano cialis tadalafil prices for cialis 50mg cheap cialis cialis lowest price free cialis generic cialis in vietnam cialis price in bangalore
viagra 20 mg
سه شنبه 13 شهریور 1397 06:13 ق.ظ

With thanks. I enjoy it.
buy generic viagra online without prescription get a prescription for viagra online viagra tablets online buy viagra online with a prescription buy viagra online pharmacy sildenafil prescription viagra online prescription sildenafil uk online viagra without presc viagra usa online
Generic cialis
دوشنبه 12 شهریور 1397 10:25 ب.ظ

Kudos, A good amount of stuff!

precios de cialis generico cialis reviews cialis super acti dosagem ideal cialis cialis online holland cialis 5 mg cialis 5 mg funziona opinioni cialis generico cialis rezeptfrei cialis tadalafil
http://kawanboni.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 04:28 ق.ظ

You reported that wonderfully!
preis cialis 20mg schweiz preis cialis 20mg schweiz cialis pills fast cialis online cialis prezzo in linea basso cialis usa cost cialis para que sirve cialis wir preise cialis daily dose generic we recommend cialis info
cialisvonline.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 02:32 ب.ظ

Kudos, I value this!
acheter du cialis a geneve miglior cialis generico cialis billig look here cialis order on line cialis prezzo al pubblico how much does a cialis cost prices on cialis 10 mg cialis rckenschmerzen cialis coupons printable effetti del cialis
http://viabiovit.com/kopen-viagra-online-uk-next-day-delivery.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:23 ق.ظ

Regards! I like this.
uk viagra online viagra buy safe to buy viagra online buy viagra online at viagra to buy safely buy viagra online buy viagra cheap prices viagra alternative ordering viagra viagra buy viagra pharmacy viagra
http://cialissi.com/
دوشنبه 22 مرداد 1397 05:26 ب.ظ

Cheers! Good information.
cialis generique 5 mg price cialis per pill price cialis wal mart pharmacy cialis purchasing cialis generico lilly no prescription cialis cheap low dose cialis blood pressure cialis farmacias guadalajara price cialis best comprar cialis 10 espa241a
Online cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:30 ق.ظ

Truly all kinds of great information!
cialis 30 day trial coupon wow cialis 20 tadalafil 10 mg cialis professional yohimbe generic cialis in vietnam cialis cost generic low dose cialis cialis prezzo di mercato cialis 100mg suppliers only here cialis pills
Cialis pills
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 06:21 ق.ظ

Terrific data. Cheers!
cialis daily free generic cialis cialis 20 mg effectiveness we like it safe cheap cialis precios de cialis generico cialis kaufen wo ou trouver cialis sur le net cialis name brand cheap free generic cialis warnings for cialis
Generic cialis
جمعه 7 اردیبهشت 1397 09:01 ب.ظ

Amazing information. With thanks.
prezzo cialis a buon mercato prezzo di cialis in bulgaria tadalafil 5mg order cialis from india cialis wir preise side effects for cialis cialis 5mg billiger only best offers 100mg cialis trusted tabled cialis softabs buy cialis cheap 10 mg
Viagra 5mg prix
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:29 ق.ظ

Wow lots of awesome facts.
pharmacy usa online safest place to buy viagra online buy viagra 25mg viagra professional buy online pharmacy discount viagra price of viagra tablets how to buy viagra without prescription order viagra no prescription get online prescription for viagra
Cialis online
شنبه 18 فروردین 1397 01:06 ق.ظ

Kudos, Valuable stuff.
get cheap cialis cialis flussig no prescription cialis cheap cialis for sale in europa generic cialis at walmart cialis 200 dollar savings card buy brand cialis cheap dosagem ideal cialis cialis therapie best generic drugs cialis
Buy cialis
جمعه 3 فروردین 1397 11:27 ب.ظ

Nicely put, Thanks.
cialis tablets for sale rezeptfrei cialis apotheke where do you buy cialis acquisto online cialis cialis dosage amounts generic cialis cialis generico postepay cialis generique brand cialis generic click here to buy cialis
Cialis generic
دوشنبه 28 اسفند 1396 05:06 ق.ظ

Effectively expressed certainly! !
cialis dosage recommendations cialis billig precios de cialis generico cialis rckenschmerzen price cialis wal mart pharmacy cialis kaufen bankberweisung cialis en 24 hora click now buy cialis brand generic cialis with dapoxetine tadalafil 10 mg
Why do they call it the Achilles heel?
شنبه 11 شهریور 1396 11:29 ب.ظ
A fascinating discussion is definitely worth comment. I do think that you need to publish
more about this subject matter, it may not be a taboo matter
but typically people don't discuss these topics. To the next!
All the best!!
home std test kit
دوشنبه 5 تیر 1396 08:23 ق.ظ
قلب از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن مناسب اصل آیا واقعا کار
درست با من پس از برخی از زمان. جایی در سراسر جملات شما در واقع قادر به من مؤمن اما فقط
برای کوتاه در حالی که. من هنوز کردم مشکل خود را با جهش در
مفروضات و یک ممکن است را خوب
به پر همه کسانی شکاف. در این رویداد شما
که می توانید انجام من می بدون شک تا پایان مجذوب.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نویسندگان

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :