تبلیغات
كتابیست - بخشی از سخنرانی استاد دکتر تورج رهنما دربارۀ شعر و شاعر امروز

كتابیست

تأملی در شعرِ امروز
... شعر ، محصول ِ تجربه های ژرف ِ درونی و ثمرۀ کشمکشی دیرپاست ؛ از این رو آفریدن آن نیز به بینش عمیق ، استعداد خارق العاده ، عشق سرشار و شکیبایی فراوان نیاز دارد . شعر ، تنها نوع ِ ادبی است که اگر از کیفیتی متوسط برخوردار باشد ، تحمل ناپذیر است ! رُمانهای متوسط می توانند سرگرم کننده ، آموزنده و حتی هیجان انگیز باشند ، شعرها هرگز ! آنها باید بی نظیر باشند . این ماهیت ِ شعر است .
شعر چیست و چگونه پدید می آید ؟ پاسخ دادن به این پرسش ، آسان نیست . جواب زیر تنها یکی از پاسخهای ممکن است
چون شعر ، حادثه ای است که در زبان روی می دهد ، پس به واژه نیاز دارد ؛ اما پیش از آنکه شاعر ، واژه ها را فراچنگ آرد ، باید نطفۀ شعر در ژرفترین گوشۀ جان او بسته شده باشد . این ، نخستین مرحله است ؛ مرحله ای است که شکاربان در کمین ِ غزال ِ سبکپای خویش – غزالی که در دوردست ، در پشت ِ تودۀ مِه ، در حال ِ گریز است – می نشیند . اما ناگهان ... ناگهان حادثه ای شگفت روی می دهد : غزال ِ گریزپا از پوییدن باز می ماند ! گویی جادوگری کهنه کار او را به سنگ تبدیل کرده است !  این نخستین نشانۀ تسلیم است .

اکنون شعر ، تمام است ، بدون آنکه قالب داشته باشد . ممکن است هفته ها و ماه ها و گاه سالها بینجامد تا واژه ها روی کاغذ ظاهر شوند ، اما در تمام بودن ِ شعر تردیدی نیست . اینک زمان ، زمان ِ شکیبایی است . شاعر ، واژه ها را با بردباری ِ بسیار می آزماید ، در رفتارشان دقیق می شود و توانایی آنها را می سنجد . آنگاه تندرست ترین ، شاداب ترین و پرتحرک ترین آنها را بر می گزیند و با دقت و احتیاطِ بسیار کنار ِ هم می نهد . بدین سان شعر کم کم شکل می گیرد و رنگ می پذیرد و ساخته می شود . گفتم : ساخته می شود  و این سخن اگرچه چندان ظریف و زیبا نیست ، اما در درستی آن تردید نمی توان کرد . آری : شعر ، زادۀ یک تأثر ِآنی نیست ، شعر ، محصول ِ کشمکشی درونی و دیرپاست .
... شعرِ امروز ، دارای چه ویژگی هایی است ؟ نظر من در این باره به اختصار چنین است :
- شعر ، افیون نیست . بنابراین نباید خواننده را به جهان ِ توهمات ببرد . این سخن به این معنا نیست که شعر نباید خیال انگیز باشد . نه ! شعر باید گذشته از آن ، آدمی را به فکر نیز وادارد .
- شعر ِ واقعی از بیان ِ ناکامی های شخصی و لحن ِ دردآلود تهی است . گوینده ای که در اثر ِ خود شِکوه کند ، آدمی است که می خواهد از حس ِ ترحم ِ خواننده به گونه ای ریاکارانه سود بجوید .
- چهرۀ شهر می تواند جدی ، عبوس و اندوهبار نباشد . چرا ما آنرا زرد و خسته و رقّت انگیز می خواهیم ؟ فراموش نکنیم : جهان ِ امروز ، جهان ِ تناسب و تعادل نیست ، جهان ِ تناقض و تضاد است . برای نشان دادن این جهان از چه وسیله ای می توان بهره گرفت ؟ به نظر من پاسخ چندان دشوار نیست : از طنز . اما چرا طنز ؟ - دلیل آن روشن است : طنز ، لطیفه نیست که تنها شوخ طبعی را نشان دهد ، طنز افزون بر آن ، تناقض و تضاد را باز می نماید . بنابراین با بهره گیری از آن می توان جهان ِ نامتعادل ِ امروز را دقیق تر نشان داد .
- از عناصر ِ اصلی ِ شعر ِ امروز ایجاز است ؛ شعر ، نه شب ِ یلداست و نه کِرم کدو ! پس باید تا حد امکان کوتاه و فشرده باشد .
- استفاده از "فعل" در شعر ِ امروز با گشاده دستی انجام نمی گیرد . دلیل ؟ فعل ، نظام ِ جمله را تضمین می کند و اجزای آنرا به هم پیوند می دهد . در جهانی که پیوندها سست است ، چگونه می توان از آن برای بیان منظور یاری جُست ؟
- در کارگاه ِ شعر ِ امروز "صفتها" دیگر کارورزان ِ کوشایی نیستند . جهان ِ "اسمها" است ؛ جهانی که در آن به درخت باید درخت گفت و به آب ، آب . اما با یک تفاوت : نه آن درخت در طبیعت یافت می شود و نه این آب !
- در شعر ِ ناب ، "اداتِ تشبیه" نیست یا بسیار کم است . بنابراین در شعر ِ امروز گیسوی معشوق مانند ِ – مثل ِ ، بسان ِ ، همچون ... – باران نیست ، خود ِ باران است ! ادات ِ تشبیه عینک ِ شماره دارند ، باید از آنها پرهیز کرد . آنها در نگاه ، احساس و مسیر ِ بیان شکاف پدید می آورند ، اجسام دور را نزدیک و اشیا نزدیک را دور می کنند . ادات ِ تشبیه از انتقال ِ سریع و بی واسطه می کاهند .
- در صحنۀ شعر ِ امروز رنگها چندان جلوه ای ندارند و مانند گذشته شاداب و دلفریب نیستند . اگر گویندگان ِ کهن می کوشیدند که با بهره گیری از رنگها اثر ِ خود را بیارایند ، شاعر ِ امروز به این ابزار نیازی ندارد . او به تجربه دریافته است که رنگها کم و بیش کلیشه اند ؛ آنها را باید در وهلۀ نخست در طبیعت و در غیر این صورت نزد ِ چشم پزشکان جُست !
گفتم که شعر چگونه پدید می آید ؛ در اینجا می خواهم به آنچه گفته ام نکتۀ دیگری را نیز بیافزایم : تنها شعر ، زاده نمی شود ، بلکه با هر شعر ، شاعر هم از نو به جهان دیده می گشاید . این سخن به این معناست که بین این دو ، بین شکاربان و شکار ، فاصله ای نیست و زندگی و مرگ آنها با هم است .
اما شاعر کیست و چگونه موجودی است ؟ ما دربارۀ این بندبازِ بی باک سخنان بسیار شنیده ایم و او را احتمالا انسانی سودایی می پنداریم . اما آیا شاعر واقعا چنین است ؟ ابتدا باید گفت که بر خلاف تصور بیشتر مردم ، شاعر انسانی صرفا حیال پرداز نیست ، بلکه آدمی است حسّاس ، که در عین حال مغزی حسابگر دارد ، مغزی با دندانهای نیش ِ بسیار نیرومند ! او نیمی انفجار است و نیمی مرگ ، نیمی خروش است و نیمی خاموشی ، " نیمیم ز تُرکستان ، نیمیم ز فَرغانه" .
از امتیازاتِ بزرگ ِ شاعر ، دلیری و شکیبای است . او مانند درختی است که در برابر توفانهای سهمناک ِ خزانی ایستاده است و هراسی از آن ندارد که بهار نیاید ، بهار حتما خواهد آمد .
شاعر ، واقعیت گراست : همه چیز را می بیند و می شنود و لمس می کند . شاعر در برابر همه چیز حسّاس و به همه چیز نزدیک است . او خوب می داند که گاوبازان ِ چیره دست از نزدیک با گاو می جنگند . افزون بر این ، به تجربه آموخته است که در شعر ، هیچ چیز تصادفی نیست . همه چیز را باید دقیقا پیش بینی و حساب کرد . فکر می کنم آنچه والِری دربارۀ مولتکه ، سردار ِ بزرگ ِ آلمانی گفته است ، در مورد ِ شاعر نیز صدق می کند : "برای این قهرمان ، دشمنِ واقعی ، تصادف است"
شاعر ، انسانی است هم خوشبخت و هم دردمند .  خوشبخت است ، چون با هنر خویش در برابر مرگ ایستاده است ؛ دردمند است ، زیرا از تأثیر ِ و پایایی آن مطمئن نیست . او خوب می داند که کمتر شاعر ِ بزرگی در روزگار ِ ما می تواند بیش از ده شعر ِ ناب از خود به یادگار بگذارد ، شعری که دست ِ کم صدسال پس از گوینده اش نیز همچنان از اعتبار ِ آغازینِ خود برخوردار باشد . از این رو اگر چیزی جان ِ شاعر را به درد می آورد ، این واقعیت تلخ است : یک عمر کار ِ طاقت سوز برای آفریدن ِ چند شعر !
*بخشی از سخنرانی استاد دکتر تورج رهنما دربارۀ شعر و شاعر امروز  را که در آبانماه 1354 در دانشگاه تهران انجام شده است و در کتاب "از دفتر خاطرات یک کاکتوس" آمده است

عشق است....
Http://eshghast.persianblog.ir/post/193

نظرات() 
canadian prescriptions online
شنبه 31 شهریور 1397 07:07 ب.ظ

Fine info. Thank you.
canadian online pharmacies legitimate canada online pharmacies legitimate online canadian pharmacy canada medication pharmacy drugs for sale deep web best canadian mail order pharmacies canadian pharmacy uk delivery canadian drugstore canadian pharmaceuticals companies canada drugs
cialisbuys.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 08:32 ب.ظ

Good forum posts. Thanks a lot.
cialis reviews prezzo di cialis in bulgaria cialis prices in england acquistare cialis internet preis cialis 20mg schweiz fast cialis online cost of cialis per pill we recommend cialis info how does cialis work cialis 20mg prix en pharmacie
cialisbuys.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 05:33 ب.ظ

Truly a lot of good knowledge!
cialis 30 day sample cialis 5 mg effetti collateral cialis therapie cialis for bph no prescription cialis cheap cialis dose 30mg american pharmacy cialis only now cialis 20 mg cialis prezzo di mercato female cialis no prescription
cialisyoues.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 06:24 ق.ظ

With thanks, I value this!
discount cialis buy cialis uk no prescription cialis australia org look here cialis order on line chinese cialis 50 mg how to buy cialis online usa compare prices cialis uk canada discount drugs cialis cialis italia gratis safe site to buy cialis online
canadianpharmacytousa.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 10:11 ب.ظ

You reported this effectively!
canadian pharmacies stendra Northwest Pharmacy canada online pharmacies legitimate canadian pharmaceuticals aarp recommended canadian online pharmacies canadian medications canadian pharcharmy online pharmacy canada online prescriptions canadian medications by mail are canadian online pharmacies safe
buycialisonla.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 05:27 ق.ظ

Really lots of valuable facts!
buy viagra sildenafil where to buy viagra uk viagra rx online want to buy viagra buy viagra online canadian pharmacy buy viagra brand order viagra online usa how to get viagra prescription buy viagra cvs buy viagra online now
http://cialisvipsale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 01:56 ب.ظ

Excellent content. Thank you!
cialis for bph get cheap cialis opinioni cialis generico buying cialis in colombia where cheapest cialis cialis generic availability try it no rx cialis cialis uk next day cialis efficacit click here take cialis
Online cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 04:28 ق.ظ

Amazing plenty of very good material!
cialis dose 30mg cialis pills price each where to buy cialis in ontario generic cialis with dapoxetine cialis efficacit canada discount drugs cialis acquisto online cialis cialis diario compra cialis generico lilly side effects for cialis
Cialis pills
جمعه 7 اردیبهشت 1397 08:27 ب.ظ

Appreciate it! A good amount of material!

cialis tablets australia cialis tadalafil online cialis generic cialis generika cialis 5 effetti collaterali achat cialis en itali calis generic cialis in vietnam enter site natural cialis canada discount drugs cialis
Viagra pills
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 07:55 ق.ظ

Fantastic write ups, Thanks!
buy canadian viagra online can you buy viagra over the counter buy legal viagra cheapest viagra online viagra purchase uk buy viagra online generic how to buy viagra online safely buy viagra walgreens buy uk viagra online pharmacy viagra generic
Cialis 20 mg
جمعه 3 فروردین 1397 09:37 ب.ظ

Thanks. I appreciate it!
order cialis from india cialis super acti cialis sale online cialis patentablauf in deutschland cialis ahumada cialis generika in deutschland kaufen wow cialis 20 cialis baratos compran uk cialis generico in farmacia we recommend cialis best buy
Buy cialis
دوشنبه 28 اسفند 1396 03:13 ق.ظ

Superb data, Kudos.
cialis sale online cialis generisches kanada tesco price cialis acquisto online cialis cialis 20mg prix en pharmacie il cialis quanto costa cialis daily cialis prezzo in linea basso tadalafil 20 mg cialis 5 mg effetti collateral
How can I increase my height after 18?
یکشنبه 15 مرداد 1396 07:48 ب.ظ
It's great that you are getting thoughts from this post as well
as from our dialogue made at this place.
Marcella
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 09:05 ق.ظ
Hi there every one, here every person is sharing such know-how, thus it's
nice to read this blog, and I used to pay a visit this weblog everyday.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نویسندگان

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :