تبلیغات
كتابیست - ژاله عالمتاج قائم مقامی

كتابیست

یکشنبه 6 آذر 1390

ژاله عالمتاج قائم مقامی

نویسنده: محمود موحدان   طبقه بندی: شعر و شاعر، 

ژاله عالمتاج قائم مقامی! در جسارت فکر و اندیشه پیش کسوت فروغ فرخزاد و سیمین بهبهانی است یک قرن پیش از این دو می‌زیسته است. 22 سال پیش از پروین اعتصامی چشم به جهان گشوده بود. اما دریغا! بسیار کم می‌شناسندش. آزاده زنی که در دورانی از زمان، و مکانی از جهان به دنیا آمد که دانش و آزادگی برای زن حاصلی جز رنج نمی‌آورد، و او جان هوشیاری داشت که سر تسلیم به زمانه خود را نداشت.اسفند ماه ١٢٦٢، در قصبه‌ی فراهان نوزاد دختری متولد شد، نواده پسری میرزاابوالقاسم قائم مقام فراهانی می شد- وزیر دانشمند عباس میرزا نایب السلطنه- معلم و مرشد میرزا تقی‌خان امیرکبیر! کسی که عباس میرزا اولین اصلاحات منظم اداری در تاریخ ایران را به دانش و درایت او انجام داده بود...
 به استناد این بیت ژاله عالمتاج بود:
 تاج عالم گر منم بی گفت و گوی / خاك عالم بر سر عالم كنید
عالمتاج قائم مقامی در ۱۲۶۲ هـ . ش متولد شد. پدرش میرزا فتح الله نبیره میرزا ابوالقاسم قائم مقام وزیر و شاعر و نویسنده دوره قاجاری و مادرش مریم خانم دختر معین الملك بود. او از پنج سالگی در خانه شروع به درس خواندن كرد. به دلیل استعداد سرشارش علاوه بر آموختن فارسی و عربی به تدریج صرف و نحو و معانی و بیان و منطق و نقد شعر و مقدمات حكمت را نیز آموخت و عشق به علم و دانش تا آخر عمر با او بود. دیوان شاعران و كتاب‌های ادبی را با شوق و ذوق مطالعه می‌كرد كه تأثیر این مطالعات در سبك شعر او كه متأثر از منوچهری، ناصر خسرو، خاقانی و مولوی است و نیز درج آیات قرآن كریم در شعرش به چشم می‌خورد. هنگامی كه عالمتاج هنوز شانزده سال داشت حادثه رنج‌باری كه در زندگی اكثر شاعران زن اتفاق افتاده در زندگی او نیز تكرار شد. همان حادثه‌ای كه به لحاظ دید سنتی جامعه آن روز نسبت به زن، آن هم یك زن شاعر وجود داشت یعنی ازدواجی ناخواسته، زودهنگام بدون در نظر گرفتن موقعیت فكری و فضای ذهنی فرهنگی یك زن شاعر. پس او كه دختری نوجوان و درس خوانده بود با مردی چهل و چند ساله و نسبتاً بی‌سواد به نام علی مرادخان میرپنج از رؤسای خوانین بختیاری، سفر كرده و درشت اندام و شجاع و اهل شكار و جنگ اما بیگانه با ذوق و ادب ازدواج كرد. گرفتاری‌های خانوادگی و مالی میرزا فتح الله موجب این پیوند نامناسب یا به تعبیر ژاله «وصلت سیاسی» شده بود.

حسین پژمان بختیاری شاعر نامور معاصر و فرزند این پیوند، زندگی ناسازگار پدر و مادر را در مقدمه‌ای كه بر دیوان ژاله نوشته چنین به قلم آورده است: «مادرم در آغاز جوانی بود و پدرم در پایان جوانی، مادرم اهل شعر و بحث و كتاب بود و پدرم مرد جنگ و جدال و كشمكش، مادرم به ارزش پول واقف نبود و پدرم بر عكس پول دوست و تا حدی ممسك بود، مادرم از مكتب به خانه شوهر رفته و پدرم از میدان های جنگ و خونریزی به كانون خانوادگی قدم گذارده بود. آن از این توقع عشق و علاقه و كرم و هم‌نوایی به افراط داشت و این از آن منتظر حد اعلای خانه‌داری و شوهر‌ستایی و صرفه‌جویی و فرمان‌برداری بود...» بنابراین طبع حساس ژاله در زندگی با ناكامی سختی روبه رو شد كه تلخی آن سرتاسر زندگی‌اش را در برگرفت. چه کسی باور می کند که صد سال پیش از این، زنی در ایران، ازدواج ناخواسته را با تن‌فروشی برابر نهاده و آن را سروده باشد؟!
 ای ذخیره کامرانی‌های مرد
 چند باید برده‌آسا زیستن؟
تن‌فروشی باشد این یا ازدواج؟
جان سپاری باشد این یا زیستن؟
و یا باز در جای دیگر:
 مرد سیما ناجوانمردی که ما را شوهر است
مر زنان را از هزاران مرد نامحرم‌تر است
 آن که زن را بی‌رضای او به زور و زر خرید
هست نامحرم به معنی، ور به صورت شوهر است
علاوه بر ازدواج دردهای دیگری نیز زندگی او را آشفته كرد. در همان سال زناشویی نخست مادرش درگذشت و سی و نه روز بعد پدرش. بعد از این او در خانواده باید از برادری اطاعت می‌كرد كه او نیز به بنگ و باده دل سپرده و دست به باده بود. اختلاف ژاله با همسرش از اولین سال تولد فرزندش شروع شد و كم كم به جایی رسید كه چاره‌ی رهایی در جدایی از همسر دید پس همسرش را رها كرد و به خانه‌ی پدری رفت بدون آن‌كه جدایی از شوهر قطعی شده باشد. همسر او نیز اجازه نمی‌داد ژاله پسرش را كه در خانه‌ی پدر مانده بود ببیند.
رنجی كه من از دوری فرزند كشم
یعقوب از آن حال خبر دارد و بس
بعد از این واقعه او در فراهان با برادرش زندگی را شروع كرد. سالی یك یا دوبار به تهران می‌آمد اما از دیدن فرزندش هم‌چنان محروم بود. پسر ژاله نه ساله شده بود كه علی مرادخان درگذشت. پس از مرگ او خویشاوندان به خاطر چشم‌داشت به مال وی ژاله را كه سخت تنها بود اذیت كردند. در این میان فرزند او نیز زیر نظر پسر عمه‌اش حاج علیقلی خان سردار اسعد و پس از او جعفر قلی خان سردار اسعد به سر می‌برد و بعد از گذشت سال‌ها وقتی پسری بیست و هفت  ساله شده بود، بالاخره مادر توانست او را ببیند و از این پس با هم زندگی كردند. این رنج‌ها و به دور بودن از محبت همسر و دیدار فرزند و دیگر نابسامانی‌ها و مهم‌تر از همه ناكامی و آزردگی روح شاعر، دل او را در هم می‌فشرد و تأثراتش از طبع وی به صورت شعر می‌تراوید.شعر تنها مأمن او شده بود اما محیط او شاعر بودن یك زن را قبول نمی‌كرد و شاید به همین دلیل او دیوان اشعارش را سوزاند.آنچه از اشعار او باقی مانده ورق‌های پراكنده‌ای بود كه پس از مرگ او فرزندش در لابه لای كتاب‌ها و یادداشت‌های او به تدریج یافته و گردآورده است. همین دیوان كوچك نهصد و هفده بیتی جمله‌ی فرزندش پژمان را درباره‌ی او تصدیق می‌كند كه: «ژاله شاعر درون خود و رنج‌ها و ناكامی‌های خود بود.» و به همین سبب است كه شعرش از اصالت و صداقتی خاص بهره ور است و در احوال درونی خویش و آن‌چه احساس كرده قدرت به خرج داده و خوب از عهده برآمده است. یكی از ویژگی‌های شعر ژاله لحن بیان زنانه اوست كه آب و رنگ و لطافتی خاص به آن بخشیده است. او به پیروی از سرشت زنانه گاه از فرق مرد با زن سخن می‌گوید، گاه از سفره عقد، شوهر شایسته، فرزند به دنیا نیامده خویش، نكوهش شوهر و احوال زن بیوه. او معتقد است: «جنس زن را صبر از نان هست و از آینه نیست» به این سبب درد دل با آینه این همدم همیشگی زن در دیوان او بسیار است و شعرهایی دارد با ردیف «ای آینه». بیشتر افكار و عقاید در دیوان ژاله متوجه به موضوعاتی است از قبیل: مظلومیت زن و دفاع از حقوق او، انتقاد بر جهل و عقب ماندگی زنان و تحلیل موجبات آن، تكیه بر این كه در نظر مردم قید عفت، قید سنت و عرف فقط برای زن است نه برای مرد، آینده‌ی روشن دختر فردا و نصیحت به زنان:
نور چشمان، دخترا، آینده  اندر دست توست
قدر نعمت را بدان ای گوهر یكتای من
پاكدامان باش و ز آزادی به جز عزت مخواه
راه تاریكان مرو،ای زهره زهرای من
صراحت او در بیان احوال و روحیات و نیازهای روحی و سلیقه‌ی زن چشم‌گیر است و در زمان او كم نظیر. اما این صراحت، گستاخانه و بی‌آزرم نیست بلكه در همه جا تكیه‌ی او بر لزوم پاكدامنی زن و تقوای اخلاقی او است. ژاله به دلیل زندگی سخت و ناكامی كه داشته دنیا را تاریك می‌بیند و گاه با تلخ‌كامی به ناآمدگان به خصوص به زنان می‌گوید نیستی بهتر از هستی است. وقتی به فرزندی كه در شكم دارد می‌گوید بهتر آن است كه پای به جهان ننهد و در تیره روزی مادر شریك نشود، به یادمان می‌آید كه ده‌ها سال پیش از آن كه اوریانا فالاچی كتاب خود را به نام «به كودكی كه هرگز زاده نشد» بنویسد. بانویی شاعر از این سرزمین نظیر این گونه عواطف و احساسات را داشته و در شعری در كمال ایجاز بیان كرده است. دیوان شعر ژاله شامل قصیده و قطعه و غزلیاتی است كه به سبك خراسانی گرایش دارند اما تازگی مضمون و صور خیال و نیز زیبایی بافت سخن و واژه‌ها و تركیب‌های نوپدید و موزونش طراوت و جلایی خاص به شعر او بخشیده است. شعرش به شیوه سنتی است با روح و حال و كیفیتی نو و ویژه خویش. آینه كه گفتیم در اشعار او بسیار به چشم می‌خورد، با هر نگاه خنده‌ی امید را بر دهان و لب زن، پیر و برنا، می‌نهد و چشمك شیرین و لبخند دلاویزش زیبایی وی را می‌ستاید. زن در نظر شاعر «آتشی سوزنده در اشك فریب افروخته» است كه در پیوندی اجباری شمع سفره عقد هم بر احوال او گریان است.
شمع سفره عقد هم سوزان و گریان بود لیك
او ز سر می‌سوخت من سر تا به پا ای آینه
با توجه به این تفاسیر تأمل در شعر او ما را نه فقط با یكی از شاعران بلند طبع زبان فارسی بلكه با انسانی حساس و رنجدیده آشنا می‌كند كه با شعر خود از دریچه‌ی جان هزاران زن سخن گفته است. چه هنری ارجمندتر از آن كه شعر كسی زبان حال بسیاری از افراد انسانی در عصر او باشد؟یک سوال....آیا او را می‌شناختید؟ و یا حتی اسمش را شنیده بودید؟برای اکثر ما شعری که احساس زن بودن در آن آشکارا آمده باشد از فروغ فرخزاد است ولی در حقیقت ژاله قائم مقام پیش کسوت این ابداع در شعر فارسی بوده است.
نمونه‌‌ی اشعار:
از تو گر برتر نباشد جنس زن مانند توست
گو، خلاف رای مغرور تو باشد رای من
در ره احقاق حق خویش و حق نوع خویش
رسم و آیین مدارا نیست در دنیای من
یا:
گم شد جوانیم همه در آرزوی عشق
اما رهی نیافتم آخر به كوی عشق
از حجب و از غرور دل خرده‌سنج من
شد بهره‌ور ز عشق اما ز آرزوی عشق
یا:
چه می‌شد آخر ای مادر اگر شوهر نمی‌كردم
گرفتار بلا خود را چه می‌شد گر نمی‌كردم
 گر از بدبختیم افسانه خواندی داستان گویی
 به بدبختی قم كان قصه را باور نمی‌كردم
مگر بار گران بودیم و مشت استخوان ما
پدر را پشت خم می‌كرد اگر شوهر نمی‌كردم
بر آن گسترده خوان گویی چه بودم؟ گربه‌ای كوچك
كه غیر از لقمه‌ای نان خواهشی دیگر نمی‌كردم
زر و زیور فراوان بود و زیر منتم اما
من مسكین تمنای زر و زیور نمی‌كردم
گرم جون خوش‌قدم مطبخ‌نشین می‌ساختی بی‌شك
چو او می‌كردم ار خدمت از بهتر نمی‌كردم
همان‌طور كه گفتیم عالمتاج قائم مقامی مادر شاعر معاصر پژمان بختیاری است و دیوان اشعارش ....هر آن‌چه که باقی‌مانده است ....توسط ایشان در سال 1345 به چاپ رسیده است

ندا
 http://babak144.blogfa.com/

نظرات() 
Servicio Tecnico De Calderas
شنبه 1 دی 1397 04:51 ب.ظ
Si necesita arreglar su caldera aquí puede comprobar las principales marcas que reparamos.
K SA
یکشنبه 4 شهریور 1397 12:53 ق.ظ
Sppot on wіth this write-up, I absolutely think this amazing site needs far more attention.
Ӏ'll probably be returning too read through more, thanks fⲟr thе advice!
Globalplus
چهارشنبه 13 تیر 1397 02:44 ق.ظ
Ι do noot know if it's ϳust me or if everyone еlse encontering
issues ᴡith yоur blog. It apopears ɑs if some of the wrіtten text within your content are running off tthe screen. Cɑn someone eⅼѕе please provide
feedback аnd lеt me know iff tһiѕ is happening to thjem toⲟ?
Tһіs may be а issue with mʏ web browser Ьecause I'vе
had thiѕ hаppen befοre. Ꭺppreciate іt
Harvie
یکشنبه 10 تیر 1397 06:44 ق.ظ
I'm extremely impressed t᧐gether with yοur writing skills аnd ɑlso
with the layou in your weblog. Іs thіs a paid theme oг did you modify it youг ѕelf?
Eithеr waay кeep uр the nice qualiuty writing, іt iis rare to peer a nice
bllog like this one today..
Lindsey
پنجشنبه 31 خرداد 1397 03:42 ق.ظ
What's up, I wish for to subscribe foг this webpage
to takke hottest updates, therefore where can i do it please
һelp.
Janah Stone
پنجشنبه 24 خرداد 1397 12:37 ق.ظ
Great weblog hеre! Alsο yօur website ⅼots up faѕt!

What host аre youu tһe սse of? Can I am gettіng youг associate link foг your host?
Ι desire my website loaded uρ as quickly as youгs lol
Kit
یکشنبه 23 اردیبهشت 1397 08:35 ب.ظ
It's going to be end of mine day, exzcept before end I am reading this impressive
article to imprlve my knowledge.
Eye Lashes
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 11:52 ق.ظ
Undedniably believe that that you stated.
Your favourite justificatyion seemed tto bbe on the web the easiest thinng to remember of.
I say to you, I definitely gget irked at the same
time as other folks tink about worries that they just don't realize about.

You managed tto hit the nail upon the top as neatly
as defined out the whole thijng without having side effect , ppeople could take a signal.

Will probably be back to get more. Thanks
eye Lash
چهارشنبه 19 اردیبهشت 1397 06:23 ب.ظ
I truly love your website.. Excellent colors & theme. Did you create this website yourself?
Please reply back as I'm planning to create my very own website and want to find out
wjere you got this from or what the theme is named.
Cheers!
Rodolfo
دوشنبه 3 اردیبهشت 1397 06:31 ب.ظ
Niice post. I was checking constanfly this blog and I'm
impressed! Extremely helpful info particularly the last part
:) I cqre for ssuch info a lot. I wwas seekinng this certain info forr a very long time.
Thawnk you aand best of luck.
depforce strips
جمعه 31 فروردین 1397 11:45 ب.ظ
An interesting discussiopn is wodth comment.
I do believe that youu need to puvlish more oon his topic, it mmay nnot be a
ttaboo suybject but generazlly folks don't talk about these issues.
To the next! Cheers!!
rite
شنبه 25 فروردین 1397 07:17 ق.ظ
It's actualⅼy a great and helpful piece of info. I'm satisfied tһаt yoᥙ just shared this
usefuⅼ info with us. Ꮲlease stay սs informed ⅼike
this. Thank you for sharing.
viagra super active günstig
پنجشنبه 23 فروردین 1397 01:05 ب.ظ
Valuable info. Lucky me I found your web site
by accident, ɑnd I am stunned wһy this accident did not сame about earlieг!

I bookmarked it.
Buy cialis
جمعه 17 فروردین 1397 10:51 ب.ظ

You actually mentioned this adequately!
viagra vs cialis cialis 5mg buy cheap cialis in uk comprar cialis navarr buying brand cialis online cialis 20mg prix en pharmacie cialis without a doctor's prescription generic cialis pill online cialis kamagra levitra buy online cialis 5mg
mezo
دوشنبه 6 فروردین 1397 09:22 ب.ظ
Hi Dear, are yⲟu truly visiting thіs site on a regular
basis, іf so afteг that yоu will without doubt get g᧐od experience.
Cialis pills
جمعه 3 فروردین 1397 08:42 ب.ظ

Awesome tips. Appreciate it!
how much does a cialis cost look here cialis order on line cialis prezzo al pubblico cialis online nederland viagra vs cialis vs levitra cialis tadalafil cialis generic cialis cuantos mg hay cialis manufacturer coupon opinioni cialis generico
Generic cialis
دوشنبه 28 اسفند 1396 02:16 ق.ظ

Appreciate it! Quite a lot of tips.

prezzo cialis a buon mercato viagra vs cialis vs levitra canada discount drugs cialis free generic cialis cialis generico in farmacia cialis en 24 hora cialis 5 mg buy cialis tadalafil online cialis tablets australia cialis online napol
Lonnie
سه شنبه 10 مرداد 1396 08:29 ب.ظ
Pretty! This was an extremely wonderful post.
Thanks for providing these details.
foot pain end of day
شنبه 17 تیر 1396 03:34 ق.ظ
For the reason that the admin of this web site is working, no hesitation very shortly it will be famous,
due to its quality contents.
tessieevett.hatenablog.com
دوشنبه 1 خرداد 1396 10:43 ب.ظ
My brother recommended I might like this blog.
He was totally right. This post truly made my day.
You can not imagine just how much time I had spent for this info!
Thanks!
Delmar
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 03:37 ب.ظ
What's up colleagues, fastidious article and pleasant urging
commented here, I am in fact enjoying by these.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نویسندگان

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :